Tục "lễ giỗ" ở làng tôi

Tục "lễ giỗ" ở làng tôi

                Anh bạn ở xa  đến chơi quê tôi vài hôm. Chia tay, anh nói với tôi :

          - Lâu lắm  mới  lại  đến chơi quê anh. Mừng  gia đình anh đều mạnh khỏe, con cái bắt đầu trưởng thành.Mừng quê  anh 

đổi mới, nhiều cái  khác xư­a. Đường làng: bê tông phẳng lỳ. Làng  không còn  nhà tranh vách đất. Nhà dân, trư­ờng học , đình làng kiêm nhà trụ sở thôn..., rộng rãi,khang trang. Một vài ngày ở đây, tôi thấy sướng cho làng anh; đỏi mới nhiều như­ng vẫn giữ nếp x­ưa : cần cù chăm chỉ lao động, học hành,và vẫn giữ được nhiều phong tục đẹp.Ví dụ: tục lễ giỗ ở đây chẳng hạn , ở làng tôi chẳng có đâu ...

            Cảm ơn anh đã có lời khen ! Qu¶ thùc, ë lµng t«i cã nh÷ng ®iÓm ®Æc biÖt như­ anh nhËn xÐt. Trong lµng cã tÊt c¶ 17 dßng hä. Ch¼ng ai cËy tæ to hä lín lµm g×, l¹i cµng kh«ng cã chuyÖn tranh giµnh chøc bÝ th­ư trư­ëng th«n như­ bé phim nµo ®· nãi. Bµ con trong lµng tõ xư­a ®Õn nay ®Òu yªu thư¬ng quý mÕn, ®ïm bäc nhau nhÊt lµ khi chiÕn tranh, lôt léi. C¸c dßng hä ®Òu nh¾c nhau ®oµn kÕt, c¬ chØ lµm lông, ®éng viªn con ch¸u häc hµnh .Vµ còng cã nh÷ng tôc lÖ kh¸c víi mäi n¬i, trong ®ã cã tôc "lÔ giç ".

       ở  mäi gia ®×nh trong lµng, nÕu ngµy mai lµ ngµy giç  c¸c cô trªn, «ng bµ, bè mÑ hoÆc ngư­êi th©n , th×  chiÒu vµ tèi h«m nay ch¸u con, hä ®ư­¬ng, xãm  giÒng ®Õn "lÔ giç", ngåi ch¬i x¬i nư­íc rÊt ®«ng.

        §¸m thanh niªn cßn gäi lµ ®i ch¬i ®¸m giç. Gäi lµ ®Õn " lÔ giç", như­ng  chóng t«i cã biÕt " lÔ " ®©u! ChØ lµ ®Õn ch¬i nh©n ngµy giç ngư­êi ®·  mÊt. §ã lµ mét c¸ch t­ưëng niÖm ngư­êi ®· khuÊt, thÓ hiÖn t×nh c¶m ruét thÞt, th©n mËt gÇn gòi víi gia ®×nh vµ nh÷ng ngư­êi ®ang sèng.

             §©y còng lµ nÐt sinh ho¹t v¨n ho¸ ®éc ®¸o cña ngư­êi lµng t«i. ViÖc  cç bµn  ¨n uèng, ®Õn h«m sau, tuú ®iÒu kiÖn gia chñ, ai  ®ư­îc gia ®×nh mêi  th×  míi ®i ¨n. DÜ nhiªn lµ lư­îng  ng­ưêi ®ư­îc ®i ¨n cç Ýt h¬n nhiÒu lÇn víi ng­ưêi ®i " lÔ giç ". §i lÔ giç th× gÇn nh­ư kh«ng ai ph¶i mêi  ai, mäi ngư­êi tù gi¸c  ®Õn lÔ, ®Õn ch¬i như­ lµ quyÒn lîi vµ tr¸ch nhiÖm vËy .

              §i lÔ giç, ®ã  lµ nh÷ng dÞp giao tiÕp ®Ó g¾n bã thªm t×nh c¶m mäi ngư­êi trong lµng : Trong c©u chuyÖn buæi tèi h«m ®ã, cã thÓ lµ c©u chuyÖn c«ng ®øc cña ngư­êi xư­a, cã thÓ lµ chuyÖn s¶n xuÊt, c«ng t¸c , lµ c©u chuyÖn thêi sù , thêi tiÕt hoÆc c©u chuyÖn vÒ chñ tr­ư¬ng chÝnh s¸ch cña §¶ng vµ Nhµ n­ưíc , vÒ  chuyÖn häc hµnh cña con em...

            C¸c cô giµ, ban chiÒu ®Õn ch¬i sím h¬n. C©u chuyÖn c¸c cô thư­êng nh¾c l¹i nh÷ng kû niÖm vÒ ngư­êi xư­a dư­ãi thêi phong kiÕn, ®Õ quèc.Råi c¸c cô liªn hÖ : Gi¸ mµ cô «ng, cô bµ cßn sèng ®Õn ngµy nay, chøng kiÕn quª hư­¬ng ®æi míi tõng ngµy.... Råi chuyÖn h«m nay, ch¸u nµo ngoan cÇn tuyªn dư¬ng trong hä, trong lµng, ch¸u nµo cÇn lư­u ý nh¾c nhë, gi¸o dôc . ChuyÖn nhµ ai d©u t»m ®Ñp, chuyÖn vÖ sinh ®ư­êng xãm ra sao...

            §¸m thanh niªn chóng t«i Ýt biÕt chuyÖn xư­a, l¹i ®i c«ng t¸c, s¶n xuÊt tèi ngµy , ®Õn muén h¬n  vµ c©u chuyÖn cã phÇn " thêi sù" h¬n . Quèc héi h«m nay häp bµn vÊn ®Ò g× , t×nh h×nh Mü-I r¾c ra sao... ChuyÖn thêi sù quèc tÕ, trong n­ưíc, ®Õn chuyÖn thêi sù trong lµng : H«m nay, anh X,  b¸n  løa gµ c«ng nghiÖp ®ư­îc gi¸;  l« ch¨n b«ng, mµn   tuyn cña chÞ Y s¶n xuÊt ®ư­îc ®ư­a vµo tËn miÒn Nam . Con nhµ  b¸c Z.  võa cã giÊy gäi vµo trư­êng §¹i häc Quèc gia... Th«i th× : ®¸m giç lµ tæ viÖc lµng . §Õn ch¬i ®¸m giç, tư­ëng nhí ngư­êi x­a, cung cÊp th«ng tin cho nhau, g¾n bã t×nh hä  ®ư­¬ng, xãm lµng gÇn gòi.

          §Õn ch¬i ®¸m giç,c¸n bé x·, th«n còng ®ư­îc lîi nhiÒu .§ã lµ nh÷ng dÞp gÆp gì, t©m tư­ víi bµ con, hä m¹c  xãm giÒng. HiÓu thªm t©m tư­,nguyÖn väng; ®êi sèng , s¶n xuÊt cña d©n. Hä cßn ®ư­îc c¸c cô,c¸c bµ gãp ý nhiÒu ®iÒu vÒ phư­¬ng hư­íng l·nh ®¹o s¶n xuÊt, gi¸o dôc con trÎ,trËt tù trÞ an,vÖ sinh m«i trư­êng ...C¸n bé gÇn  vµ hiÓu d©n h¬n, cïng ®éng viªn nhau ®Èy m¹nh s¶n xuÊt, x©y dùng nÕp sèng, gi÷ v÷ng truyÒn thèng Lµng V¨n ho¸ kiÓu mÉu.

          §«i khi còng cã tranh luËn vÒ mét  vÊn ®Ò nµo ®ã, nh­ng thư­êng kÕt thóc ®Ñp . Ai còng ph¶i lÔ ®é vµ häc thªm ®­ưîc " nghÖ thuËt" tranh luËn víi  mäi ngư­êi .  Ph¶i cè g¾ng nãi sao cho cã ý ®Ñp, lêi hay . Ai " h¨ng h¸i" nãi to  qu¸  , còng ®ư­îc  c¸c cô  "chØnh lý" .

           

Nhê  nh÷ng buæi " lÔ giç" nh­ư thÕ,bän chóng t«i c¶m thÊy g¾n bã víi quª h­ư¬ng nhiÒu h¬n. Vµ còng ®ư­îc mäi ngư­ßi giµ trÎ , g¸i trai d¹y cho  nhiÒu ®iÒu hay, lÏ ph¶i .

         B¹n cã muèn  chøng kiÕn nh÷ng buæi " lÔ giç" ®ã kh«ng, xin mêi vÒ lµng Gi÷a -Trung Th«n ( §¹i M·o-ThuËn Thµnh ) ch¬i, b¹n nhÐ !

                                                                                                                    Lê Đình Ngạn

                         ----------------------------------------------------------------------------

 Ghi chú : Bài này viết trước năm 2003, đã đăng trên báo Bắc Ninh. Bây giờ xem lại thấy quê hương cũng đổi thay nhiều!  Việc trồng dâu nuôi tằm không còn nữa...